Od 1 stycznia 2009 r. obowiązują nowe przepisy wynikające z nowelizacji ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, które mają przyczynić się do zwiększenia ilości zbieranych elektrośmieci do poziomu 4 kg na mieszkańca (wymóg unijny) oraz podniesienia świadomości ekologicznej społeczeństwa.



Najważniejsze zmiany bezpośrednio dotyczące wszystkich konsumentów to:

1. Więcej punktów zbierania elektrośmieci

Punkty skupu złomu oraz punkty serwisowe zostały zakwalifikowane jako nowe punkty zbierania elektrośmieci. Mają ustawowy obowiązek rejestracji w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska aby mogły legalnie przyjmować zużyty sprzęt i następnie przekazywać go do odpowiednich zakładów przetwarzania. Za brak rejestracji w GIOŚ i nielegalną działalność wyznaczono karę od 5 tys. do 500 tys. zł.

Po nowelizacji ustawy o ZSEE (z 21 listopada 2008 r.), elektrośmieci pochodzące z gospodarstwa domowego można oddać bezpłatnie do:

DO SKUPU ZŁOMU - Punkty skupu złomu (tylko te, które mają pozwolenie na prowadzenie działalności zbierania elektrośmieci i są zarejestrowane w GIOŚ), powinny przyjmować od konsumentów zużyty sprzęt bezpłatnie, w ilości bez ograniczeń. Nie mogą traktować zużytych pralek, lodówek ani zmywarek jako złom i rozbierać ich na części w nieodpowiednich warunkach. Włączenie punktów skupu złomu ma ograniczyć szarą strefę nierejestrowanego przepływu elektrośmieci oraz gwarantować ich prawidłowe i bezpieczne przetworzenie.

DO SERWISU - Punkty serwisowe zajmujące się naprawą zepsutych urządzeń, mają obowiązek bezpłatnie przyjąć od klienta starą lodówkę wówczas, gdy okaże się, że koszt serwisu jest wyższy niż cena zakupu nowego urządzenia lub gdy naprawa jest nieskuteczna. Serwisant może jednak odmówić przyjęcia elektrośmieci, gdy klient przyniesie sprzęt z zamiarem pozbycia się go a nie naprawy, oraz gdy stare urządzenie stanowi zagrożenie dla zdrowia lub życia pracowników serwisu.

DO SKLEPU - Tak jak dotychczas, elektrośmieci można legalnie i zgodnie z prawem oddać w sklepie w momencie zakupu nowych urządzeń (na zasadzie wymiany - stary sprzęt za nowy). Transport trzeba zapewnić we własnym zakresie lub domówić w sklepie (sprzedawca może pobrać opłatę za transport i odebrać zużyty sprzęt przywożąc nowy do domu klienta).

DO GMINNEGO PUNKTU ZBIERANIA - Tak jak dotychczas, elektrośmieci można legalnie i zgodnie z prawem oddać w specjalnych gminnych punktach zbierania (w ilości bez ograniczeń). Transport trzeba zapewnić we własnym zakresie. Baza adresów punktów zbierania w Polsce zamieszczona jest na stronie www.elektrosmieci.pl

Zużyty sprzęt oddany do punktu zbierania powinien być kompletny. Gdy jest źle zagospodarowany lub amatorsko zdemontowany może zanieczyszczać środowisko oraz stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka, ponieważ trujące substancje zawarte w mechanizmach urządzeń łatwo wydostają się na zewnątrz. Według nowych przepisów, za demontaż poza wyspecjalizowanym zakładem przetwarzania grozi kara od 2 do 100 tys. zł, zarówno dla firm jak i osób fizycznych. Z kolei, za wyrzucenie elektrośmieci do śmietnika obowiązuje kara grzywny.


2. Intensywna edukacja ekologiczna - widoczne koszty recyklingu

Od 1 stycznia 2009 konsumenci mogą dowiedzieć się ile płacą za recykling zużytych sprzętów elektrycznych i elektronicznych - przez dwa lata koszt ten był ukryty w cenie. Zgodnie z nowelizacją, sprzedawcy mają obowiązek uwidocznienia kosztów recyklingu (jest to tzw. KGO - koszt gospodarowania odpadem, który obejmuje m.in. transport, odzysk i przetworzenie zużytych sprzętów) w cenie wszystkich urządzeń przeznaczonych dla gospodarstw domowych typu: małe i duże AGD, sprzęt audiowizualny, oświetleniowy oraz elektronarzędzia
(z grup 1, 2, 4, 5 i 6). Wysokość KGO jest zróżnicowana w zależności od rodzaju urządzenia.

Celem uwidocznienia kosztów recyklingu elektrośmieci jest zwiększenie ekologicznej świadomości społeczeństwa poprzez pokazanie kupującym wysokości kosztów za późniejsze gospodarowanie zużytym sprzętem, które ponoszą już w momencie zakupu nowych urządzeń. Ustawodawca liczy, że to bardziej zmotywuje konsumentów do prawidłowego pozbywania się niepotrzebnych elektrośmieci przeznaczonych do recyklingu.
Dodatkowym aspektem przemawiającym za wprowadzeniem tej zmiany był fakt, iż w przypadku gdy koszt był ukryty, ostateczna cena produktu obrastała dodatkową marżą pośredników handlowych, którzy nieprawidłowo ją naliczali. Za brak widocznych kosztów wyznaczono karę dla przedsiębiorców od 5 tys. do 2 mln. zł.


Obowiązek edukacji ekologicznej
Aby upowszechnić nawyk selektywnego zbierania elektrośmieci wśród konsumentów, w ustawie wprowadzono zapisy obligujące do prowadzenia działań edukacyjnych rozpowszechniających wiedzę na temat prawidłowego postępowania z elektrośmieciami. Organizacje odzysku zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego zobowiązane są do przeznaczania 5 % przychodów na publiczną działalność edukacyjną. Wprowadzający sprzęt, niezrzeszeni w organizacjach odzysku, zobligowani są do prowadzenia takich działań samodzielnie na poziomie minimum 0,1 % swoich przychodów. Dzięki temu, edukacja ekologiczna zostanie zintensyfikowana i konsument będzie miał więcej możliwości aby uzupełnić swoją wiedzę na temat sposobów właściwego pozbywania się elektrośmieci i ich recyklingu. Dotychczas prowadzone działania edukacyjne ograniczone były do minimum i nie angażowały wszystkich odpowiedzialnych za nie podmiotów.


Poziom zbierania - 4 kg elektrośmieci na mieszkańca

Nowelizacja ustawy (formalnie: Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym z dnia 29 lipca 2005 r.) ma zwiększyć wydajność oraz efektywność systemu gospodarowania zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym, aby osiągnąć cel wyznaczony przez dyrektywę unijną i już w 2009 r. osiągnąć poziom 4 kg elektrośmieci na mieszkańca.